"Kulu Muhammed'i geceleyin, Mescid-i Haram'dan kendisine bazıâyetlerimizi göstermek için, etrafını mübarek kıldığımız Mescid-iAksa'ya götüren Allah, her türlü noksan sıfatlardan münezzehtir."(159) Mir'âc gecesinde Hz.Muhammed'i taşıdığı rivâyet edilen; kâtır ya daat biçiminde kanatları olan bir hayvan.Öncellikle "Burak" adı "Parıldamak, şimşek çakmak" anlamına gelen"Berk" kelimesinden türetilmiş (160) "Burak ismi ona, renginin sonderece parlak olması sebebiyle ve ya hızı şimşeği andırdığı içinverilmiştir." Hadiste aynı şekilde belirttiliyor. (161)
İbn-i Mesud'a, Hz.Muhammed şöyle dediği rivâyet ediliyor kulakverelim: "Bana bir Burak getirildi. Burağa Cibril'in terekesinde bindim.Bizi götürdü. Bir dağa gelince arka ayakları uzar düzlüğe inince önayaklan uzardı. Bizi güzel kokulu bir yere getirdi. Ayakta dikilmişnamaz kılan bir adamın yanına geldik. O "Bu yanındaki kim Yâ Cebrail?" dedi. O da "Kardeşin Muhammed'dir" dedi. O zat "Merhaba" deyipbana bereket duası yaptı ve banada "Ümmetin için kolaylığı iste"dedi. Sonra yola devam etti ve Musa'ya ve îsa'ya uğradı. Sonra birtakım kandillerin olduğu yere geldikte ben "bu ne?" diye sordum.Cibril de: "Bu baban İbrâhimin ağacı. Oraya yaklaşmak ister misin."diye sordu. "Evet" dedim. Oraya yaklaştık. O da beni selamladı. Sonrayola devam edip. Beytü'l Makdis'e geldik. Allanın adını banabildirdikleri peygamberlerle, bildirmediklerinin hepsi oraya toplanıldı.Ben şu Üçü, Musa, İsa ve İbrahim dışındakilerin hepsine namazkıldırdım. Burağı daha önce peygamberlerin bineklerini bağladıklarıhalkaya bağladım. Ardından Mescide girdimde peygamberlerdenAllanın adını Kur'an'da bildirdikleri ve bildirmedikleri banayaklaştırıldı. Bende onlara İmam olup nâmâz kıldırdım." (162) bu rivâyetteki sözcükler pek çok islâmî yazar ve Müslüman tarafından kullanılıyor.
Miraç 617-619 yılında gerçekleşirildiği hadislere göre iddia ediliyor. (163) Miraca götürüldüğü gece Mûsâ'ya kabrinde nâmâz kılarkenuğramıştı. (164) Bir günde kılınması gereken nâmâzların elli vakit olarakAllah'tan alıp dönünce Mûsâ'yla karşılaşıyor. Mûsâ kendisine,insanların elli vakit nâmâz kılmayı kaldırayamacağını söylüyor ve"Allah'a git indirim için ricâda bulun!" diyor. (165) Detaylı olarak girersek:"Musa'ya uğradım. Bana: "Rabbin ümmetine neyi farz etti?", dedi.Bende: "Her gece ve gündüzde elli vakit namaz" dedim. O da: "Rabbİnkatına dönde ümmetine bunun hafifletilmesini iste. zîrâ ümmetiyinbuna gücü yetmez. Ben İsrail oğullarını deneyip imtihan ettim" dedi.Bende dönüp: "Yâ Râb! ümmetime bunu azalt!" diye yakardım.Benden beşini indirdi. Dönüp Musa'ya geldim. "Ne yaptın?" dedi."Beşini benden kaldırdı" dedim. "Ümmetiyin gücü buna yetmez.Dönde Rabbin'den ümmetin için bunu azaltmasını iste" dedi. Benrabbim ile Mûsâ arasında gidip gelmeye devam ettim. NihayetRabbim: "O hergün beş vakit namazdır. Her namaza on sevap(verdiğim için) bu elli vakit namaz sayılır" buyurdu." (166) Tabiî ki pek çok rivâyet vardır, pek çok peygamberle karşılaşmış vetürlü şeyler konuşmuş ilginç şeyler söylemiştir. Hadislere göre..
Hz.Muhammed, Burağı şöyle tarif etmiştir:
→"O beyaz bir hayvandı." (Sabit el, Bunânî'de Şerîk b. Ebî Nemir aracılığıyla Enes'den direk olarak rivayet.)
→"Katırlarınızdan ufakça iri kulaklı." (Raşid Ebû Muhammed el Hu-mâni, Ebû Hârûn et Abdî aracılığıyla)
→"Katırdan küçük, merkepten(eşekten) büyük olan.." (İbn Eb Şeybe,Musannef, c. 14, s. 302.)→"Uzun" (İbn Sa'd, c. 1, s. 214, Müslim, c. 1, s. 145)
→"Burak'ın iki bacağında iki kanadı vardı ki, ayaklarını onlarla itiphızlandırırdı." (İbn İshak, İbn Hisam, Sîre, c. 2, s. 38.)
→ "kâtırla merkep(eşek) arası.."
Her şey bu çelişki ve saçmaklardan ibaretdeğil. Kanatlı At motifleri Etrüsklere kadardayanır. 7. Yüzyılda bir Kanatlı at'ın doğuşunu anımsatan bir eşit dişi Kentaur olarakgösterilen George başı vardır.
Roma-Yunan Mitolojisinde geçen pegasos,Meduza'nın kanından bir kanatlı at, Pegasos, türer. Perseus göklerde yol almak içinona biner.. Konusu farklıdır, fakat benzerlikleri dolasıyla ele alabiliriz.
Prof. Dr. İlber Ortaylı: "Biliyorsunuz Yunanmitolojisinin büyüklüğü (ki aslında orijinaldeğil ve Yunan mitolojisinin kaynakları, yanitanrılar, tanrıçalar ve bunların fonksiyonları esas itibariyle eski Mezopotamya'dan,Anadolu'dan gelmedir; belki hiçbir milletinmitolojisi orijinal değildir.)"Böyledir ki; Arap mitolojisinden türemişolan İslâm Dinî ise bir Mitolojiler vasıtı ilebeslenmiştir. Kur'ân'ın kökeni olan; Încil,Tevrât oralarda yaşayıp o kültürü yaşayanYahudiler Akdeniz'e hâkim ya da keşif, sefer vb..İtibari ile ya da başka bir vasıt bulunduğuve o Mitolojisinden etkilenmemesi imkândeğil. Mısır Mitolojisi ise Mısır'a yakın bulundukları için etkisi altındakalmış olabilirler.
(Resim 1): Kanatlı boğa. MezopotamyadaKorsabad Sarayı'nın koruyucusudur (M.Ö. 8.yüzyıl).
"Kız kardeşi Helle ile Asya'ya kaçan Phriksos Kolkhis'e sığınmış veüstünde uçtuğu kanatlı koçu Zeus'a kurban ettikten sonra.." (169) Roma Yunan mitolojisinde bir çok yerde; "Kanatlı at", "Kanatlı koç" gibi şeylerbulunmaktadır."Tanrı Poseidon Pelops'a gönül verir, bir süre şarap sunucusu olarakkullanır, sonra gene yeryüzüne gönderir ve kanatlı atlar armağanederek Oinomaos'a karşı yarışa girişmeyi buyurur.." (170)
Kanatlı At Türk Mitolojisinde de geçmektedir:
→Alığ Han, Türk mitolojisinde Körler Tanrısı "Kanatlı atlar yüzündekör olmuştur."
→Ağaç İyesi, Türk mitolojisinde ağacın koruyucu ruhu için "Bazı söylencelerde sihirli güçleri olan kanatlı bir atı olduğu söylenir."
→Türklerde "Kara at", "Ak at" gibi sıradışı at türleri vardır. BunlarıTanrıya kurban ederler. İçlerinde sıradışı atlar içinde "Yılmaya" kanatlı at ve "Tulpar"(Tulpar'ında Beyaz kanatları vardır. Aynı Muhammed'in burağı gibi Tulparında rüzgârdan hızlı koşar.)
→"Burşun" uçan at, "Kilin" Boynuzlu at, "Ciren" konuşan At Türk mitolojisinde vardır.
→Buğra, Bura, Pura; Altay Türklerinin Teñgricilik inancında şamanların Tanrıya yükselmek için bindikleri kanatlı at.
→"Dünyanın en uzun destânı olan kırgızların manas destanında, Manas'ın ünlü savaşçılarının sürdüğü kanatlarıyla rüzgârdan hızkoştuğu söylenen efsânevi atlar. Başkurt inançlarına göre kanatlarını hiçkimse göremez. Tulpar kanatlarını yalnız karanlıkta, büyük engellerive mesafeleri aşarken açar. Eğer birisi tarafından tulpar'ın kanatlarıgörülürse, Tulpar'ın kaybolacağına inanılır.."
→Yılmaya; Türk ve Altay mitolojisinde adı geçen kanatlı uçan at. Genelde beyaz veya kara (tenk renk) bir at olarak betimlenir. Beyaz kanatları vardır ve Kuday (Tanrı) tarafından yiğitlere yardımcı olmasıiçin yaratılmıştır. Ne garip ki, aynı Muhammed'in bindiği Kâtır(eşekve ya at)'a benzemektedir.
→Zada Han veya Yada Han, Rüzgâr Tanrısı; Kahverengi bir at vardır vebu atın şahin kanatları bulunur. (171)
Hz.Muhammed'in Burağına benzeyen ve İslâm öncesi mitolojilerigördük.. Bunların arasında Türk Mitolojisi de var idi.
NOTLAR:
(159) İsrâ Sûresi, 1.Âyet. (Elmalılı Hamdi Yazır Meali)
(160) İslâm Ansiklopedisi – TDV; cilt 6, s. 2808.
(161) İbnü'l-Esîr, en-Nihâye, c:1, 120; Nevevi, Şerhu'l-Müslim, II, 210 İbnü'l-Esîr, en-Nihâye, c:1,120; Nevevi, Şerhu'l-Müslim, II, 210.
(162) Ebu Ya'la Müsned 5036. Bezzar Keşfü'l Estâr 1/48 no 59 Hakim Müstedrek 4/606.
(163) A.g.e., Eliade, C:3, s.87.
(164) Müslim 2375 Müsned 3/120-148, Nesâi 3/120; Beyhakî Deîâil 2/361; İbni EM Şeybe14/308.
(165) A.g.e., Tekin, s.26.
(166) Müslim îman 260/162; Beyhakî Delâil 2/383; İbni EM Şeybe 14/302.
(167) Yunan Ve Roma Mitolojisi - Colette Estin; s. 142.
(168) A.g.e., Estin, s. 142.
(169) Azra Erhat – Mitoloji Sözlüğü; s. 31.
(170) A.g.e,Erhat.
(171) Türk Mitoloji Ansiklopedisi – Deniz Karakurt; s. 71, 39,117,vb