GEN, MÃ DI TRUYỀN
I. Gen
1. Khái niệm
– Gen là một đoạn ADN mang thông tin mã hoá cho một chuỗi pôlipeptit hay một phân tử ARN.
– Vd: Gen Hba mã hoá chuỗi pôlipeptit a, gen tARN mã hoá cho phân tử tARN.
2. Cấu trúc chung của gen cấu trúc (gen mã hóa chuỗi Polipepetit)
Vùng điều hòaVùng mã hóaVùng kết thúcVị tríNằm ở đầu 3’ của mạch mã gốc.Nằm ở giữa gen.Nằm ở đầu 5’ của mạch mã gốc.Chức năngCó trình tự nuclêôtit đặc biệt giúp ARN pôlymeraza có thể nhận biết, liên kết để khởi động và điều hòa quá trình phiên mã.Mang thông tin mã hóa các axit amin.- SV nhân sơ: gen không phân mảnh (chỉ có exon)- SV nhân thực:gen phân mảnh (đoạn exon xen kẽ đoạn intron)Mang tín hiệu kết thúc phiên mã.
II. Mã di truyền
1. Khái niệm
– Mã di truyền là trình tự sắp xếp các nuclêôtit trong gen (mạch gốc) quy định trình tự sắp xếp các axit amin trong prôtêin.
– Mã di truyền (côđon) là mã bộ ba (ba nuclêôtit mã hóa một axit amin). Trong ADN có 4 loại nuclêôtit à có tất cả 43= 64 bộ ba, nhưng chỉ có 61 bộ ba tham gia mã hóa axit amin (trừ 3 bộ ba: UAA, UAG, UGA là 3 bộ ba kết thúc không mã hóa axit amin).
– Bộ ba AUG là mã mở đầu với chức năng khởi đầu dịch mã và mã hóa axit amin mêtiônin (ở sinh vật nhân thực) hay mã hóa axit amin foocmin mêtiônin (ở sinh vật nhân sơ).
2. Đặc điểm
(1) Mã di truyền được đọc từ một điểm theo chiều 3’ → 5’, theo từng bộ ba, không gối lên nhau.
(2) Mã di truyền có tính phổ biến (tất cả các loài có chung một bộ mã di truyền, trừ một vài ngoại lệ)
(3) Mã di truyền có tính đặc hiệu: 1 bộ ba mã hóa 1 a.amin
(4) Mã di truyền có tính thoái hoá: 1 aa. được mã hóa từ nhiều bộ ba khác nhau.
QUÁ TRÌNH NHÂN ĐÔI ADN
1. Thời điểm: Quá trình nhân đôi ADN tại pha S của kì trung gian.
2. Nơi diễn ra: Nhân tế bào (TB nhân thực); vùng nhân (TB nhân sơ)
3. Chiều tổng hợp: 5’ – 3’
4. Diễn biến
(1) Bước 1:(Tháo xoắn phân tử ADN)
-Nhờ các enzim tháo xoắn, 2 mạch phân tử ADN tách nhau dần → chạc hình chữ Y và lộ 2 mạch khuôn.
(2) Bước 2:(Tổng hợp các mạch ADN mới)
– Enzim ADN pôlimeraza tổng hợp 2 mạch mới nhờ 2 mạch khuôn theo nguyên tắc bổ sung (A=T; G≡X):
+ Mạch tổng hợp liên tục: Có mạch khuôn là chiều 3’→ 5’
