DİVAN EDEBİYATI ŞİİR BİÇİMLERİ

1.1K 8 1

DİVAN EDEBİYATI ŞİİR BİÇİMLERİ

A)ŞİİR BİRİMİ BEYİT OLANLAR

GAZEL:

1)İlk beyiti:matla

Son beyiti:makta

2)En güzel beyiti:beytü'l gazel veya şahbeyit

3)Son beyitte şairin mahlası yer alır.

4)ütün beyitlerinde aynı konu işlenen gazel:Yek-ahenk gazel

5)Bütün beyitleri aynı söyleyiş güzelliğine sahip gazellere:Yek-avaz gazel

6)Beyit sayısı 5-15 arasındadır.

7)Uyak düzeni:aa,xa,xa,xa... şeklindedir.

KASİDE:

1)Din ve devlet büyüklerini övmek amacıyla yazılan uzun şiirlerdir.

2)Beyit sayısı 33-99 arasında değişir.Ama 33'ten az 99'dan fazla olabilir.

3)Uyak düzeni:aa,xa,xa,xa.... Şeklindedir.

4)İlk beyiti:matla

Son beyiti:makta

5)Şairin mahlasının bulunduğu beyit:Taç beyit

6)Kasidenin en güzel beyiti:Beytü'l kasid

KASİDE'NİN BÖLÜMLERİ

Giriş(Nesib) Bölümü:Asıl konuya geşilmeden önce tasvirlerin yer aldığı bölüm.

Girizgâh Bölümü:Asıl konuya geçişi ifade eden nükteli ve ince sözlere yer verilir.

Methiye Bölümü:Övülecek kişinin yücelikleri süslü ve sanatlı bir şekilde anlatılır.

Fahriye Bölümü:Şair,kendini ve şiirini başka şairlerle karşılaştırarak över.

Tegazzül Bölümü:Kasideyle aynı uyak ve ölçüde bağımsız bir gazel yer alır.

Taç Bölümü:Şairin mahlası yer alır.

Dua Bölümü:Kaside yazılan kişiye başarılı olması için dualar yer alır.

GENELLİKLE KASİDE BİÇİMİYLE YAZILMIŞ ŞİİR TÜRLERİ

Tevhid:Allah'ın birliğini anlatan şiirlerdir.

Münacaat:Allah'a yalvarıp yakarmak için yazılan şiirlerdir.

Naat:Hz. Muhammed'in büyüklüğünü anlatan,onu öven şiirlerdir.

Methiye:Devrin ileri gelen kişilerini övmek için yazılan şirlerdir.

Mersiye:Devlet büyüklerinin ölümünden duyulan acıları anlatan şiirlerdir.Baki'nin Kanuni Mersiyesi edebiyatımızdaki en önemli mersiye örneklerinden biridir.

Hicviye:Bir kimseyi yermek amacıyla yazılan şiirlerdir.Edebiyatımızda en güzel örneklerini Nef'i vermiştir.

MESNEVİ:

1)Savaş,aşk,tarihi olaylar,din ve tasavvuf konularıyla çeşitli toplumsal konular işlenir.

2)Beyit sayısı ve konusu sınırsızdır.

3)Beş mesneviden oluşn yapıtlara "Hamse" denir.

4)Uyak düzeni:aa,bb,cc,dd,ee....... Şeklindedir.

5)Aruzun kısa kalıpları kullanılır.

MÜSTEZAT:

1)Her beyitte uzun dizelerin sonuna eklenen ziyade adı verilen kısa dizelerin bulunduğu şiir biçimidir.

2)Uyak düzeni:aa,xa,xa,xa... şeklindedir.

3)Konu olarak gazelinkiyle aynıdır.

KITA:

1)Herhangi bir düşünce veya duyguyu en az 2, en fazla 16 beyitte anlatan şiir biçimidir.

2)Uyak düzeni:xa,xa...... şeklindedir.

B)ŞİİR BİRİMİ DÖRTLÜK OLANLAR

RUBAİ:

1)Hayat,ölüm,şarap gibi konular işlenir.

2)Uyak düzeni:aaxa şeklindedir.

3)tek dörtlükten oluşur.

4)İran edebiyatına ait bir türdür.

5)Eebiyatımızda en güzel örneklerini 5)Eebiyatımızda en güzel örneklerini Yahya Kemal vermiştir.

TUYUĞ:

1)Aşk,aşk acısı,şarap için söylenmiştir.

2)Konu sınırlaması yoktur.

3)Uyak düzeni:aaxa şeklindedir.

4)Tek dörtlükten oluşur.

5)Divan Edebiyatına Türklerin kazandırdığı bir türdür.

6)Kadı Burhanettin,Ali Şir Nevai,Nesimi tuyuğlarıyla tanınmışlardır.

ŞARKI:

1)Besteyle okunmak için yazılan aşk şiirleridir.

2)Dörtlük sayısı 3-5 rasında değişir.

3)Nakarat denilen tekrar bölümleri vardır.

4)Uyak düzeni:abab,cccb,dddb....şeklindedir.

5)Divan Edebiyatına Türklerin kazandırdığı bir türdür.

6)Günlük hayat,aşk,sevgi konuları işlenir.

7)Nedim bu türün en önemli temsilcisidir.

MURABBA:

1)Felsefi konular ve aşk işlenir.

2)İlk dörtlük kendi arasında uyaklıdır.

3)Uyak düzeni:aaaa,bbba,ccca... şeklindedir.

4)Namık Kemal ve Taşlıcalı Yahya bu türde güzel örnekler vermişlerdir.

C)DİĞER NAZIM ŞEKİLLEERİ

TERKİB-İ BENT:

1)Bentlerden oluşmuş nazım şeklidir.

2)Her bent 7ya da 10 beyitten oluşur.

3)Bent sayısı 5 ile 15 arasında değişir.

4)Bentler birbirine vasıta beyti denilen beyitlerle bağlanır.

5)Vasıta beyiti her bentten sonra değişir.

6)Uyak düzeni gazelle aynıdır.

7)En ünlü ismi:Bağdatlıu Ruhi'dir.Tanzimat şairi Ziya Paşa da bu türde başarılı örnekler vermiştir.

TERCİ-İ BENT:

1)Şekil bakımından terkib-i bent gibidir.

2)Ancak vasıta beyiti değişmez.

3)Allah'ın kudreti,kainatın sırları,tabiatın zıtlıkları gibikonular işlenir.Ama daha çok felsefi konularda yazılır.

4)En ünlü terci-i bent yazarımız Ziya Paşa'dır.

Nazire:

1)Bir şairin,başka bir şairin şiirini model alarak aynı uyak,redif ve ölçüde yazdığı benzer şiirdir.

2)Eğer alay ve şaka amacıyla yazılıyorsa bunun adı"tehzil" olur.