Xem trước of 3Tiếp theo >

Phân tích cảnh cho chữ

spinner.gif

Người nghệ sĩ là người mà suốt đời đi tìm cái đẹp độc đáo và xây dựng thành một tuyệt tác. Với Nguyễn Tuân cũng vậy. Nếu vang bóng một thời là tác phẩm giá trị nhất của ông trước cách mạng thì Chữ người tử tù là truyện ngắn đặc sắc nhất trong Vang bóng một thời. Từ một Cao Bá Quát bất khuất tài hoa trở thành ông Huấn Cao – người cho chữ quản ngục – là một sáng tạo nghệ thuật bậc thầy của Nguyễn Tuân. Và cảnh cho chữ chính là một tuyệt tác của ông trong tác phẩm này. Nó không chỉ thể hiện vẻ đẹp của Huấn Cao mà còn cho thấy sự bất diệt của cái đẹp trong bất cứ hoàn cảnh nào.

 

Lúc đầu truyện ngắn có tên là Dòng chữ cuối cùng in năm 1939 trên tạp chí Tao Đàn, sau đó được in trong tập truyện Vang bóng một thời và đổi tên thành Chữ người tử tù. Cảnh cho chữ thuộc phần cuối tác phẩm này và cũng là cảnh khép lại câu chuyện. Sự đặc sắc tuyệt vời trong đoạn tả cảnh này là một chứng minh cho tài năng của Nguyễn Tuân, chính nhà văn cũng tôn xưng đây là cảnh "xưa nay chưa từng có".Tình huống truyện chính là cuộc gặp gỡ đầy trớ trêu giữa Huấn Cao và viên quản ngục ở trong tù lao tỉnh Sơn. Cuộc gặp gỡ giữa hai bên vô cùng căng thẳng, gay gắt, đến nỗi tưởng chừng quản ngục không có cách gì có thể xin được chữ của Huấn Cao. Cuối cùng biết được tấm lòng của quản ngục, ông Huấn đã đáp ứng nguyện vọng ấy và tình huống này đã đưa đén cảnh cho chữ "có một không hai".

 

Có thể thấy được cảnh cho chữ chứa đựng sự tương phản và những yếu tố "khác thường" ở không gian và thời gian nghệ thuật. Nghệ thuật thư pháp – sợi dây gắn kết tri kỉ giữ Huấn Cao và quản ngục – nguyên nhân dẫn đến cảnh cho chữ "chưa tùng có" này. Đây là một bộ môn nghệ thuật tao nhã, cao quý, người xưa vốn trân trọng chữ thánh hiền nên lại càng đề cao nghệ thuật thư pháp hơn. Theo lệ thường, sáng tạo thư pháp diễn ra ở nơi thư phòng thanh cao, sang trọng; tràn đầy ánh sáng hay ánh nến bạch lạp; trong mùi hương trầm toả ra từ những lọ đinh hương...Không gian ấy toát lên vẻ tao nhã, thiêng liêng. Thế nhưng, giờ đây, Huấn Cao lại cho chữ trng buồng giam chật hẹp, ẩm ướt, dơ bẩn "tường đầy mạng nhện, đất bừa bãi phân chuột, phân gián", ánh sáng chỉ là một bó đuốc ẩm. Không những thế, thời gian sáng tác nghệ thuật thường xảy ra vào ban đêm trăng thanh gió mát hay ngày đẹp trời. Vậy mà với Huấn Cao lại là lúc đêm khuy tăm tối, vào những giờ khắc cuối cùng của một đời con người. Tu vậy nhưng người tử từ vẫn bình thản cho chữ, bình thản sáng tạo nghệ thuật. Ừ thì không có hương trầm tiếng nhã, là tiếng trống điểm canh hay tiếng chó cắn ma cũng chẳng làm bận lòng vị anh hùng ! Trong không gian thời gian ấy cái đẹp nổi bật trên nền cái xấu xa, nhơ bẩn đã chứng tỏ được sự thắng thế của cái đẹp. Cái đẹp có thể sản sinh trong bất cứ hoàn cảnh nào, nhưng tuyệt đối không hoà chung vào cái xấu mà trái lại, nó sáng rực như một ngôi sao trên màn trời đêm tối như một sự khẳng định về sức sống mãnh liệt của cái đẹp.

 

Không chỉ khắc biệt về không gian mà còn có sự khác biệt về trật tự kỉ cương thông thường. Tử tù, kẻ mà tưởng chừng như là đối tượng xấu xa tồi tệ lại trở thành người nghệ sĩ anh hùng, tài hoa đang sáng tạo cái đẹp với vẻ đẹp bi tráng uy nghi, lẫm liệt. Còn quản ngục,kẻ tưởng như tồi tệ, lạnh lùng, tàn nhẫn lại là người biết thưởng thức cái đẹp,mà giờ đây lại trở nên khúm núm, vái lại tù nhân. đẹp.Trật tự đã bị đảo lộn do sức mạnh của cái đẹp tạo ra. Vai vế giữ Huấn Cao – tử tù – người thấp cổ không có quyền hành, là đại diện cho tầng lớp nhân dân bị cường quyền áp bức; và viên quản ngục – người cấp cao có trong tay quyền sinh sát, là đại diện cho những kẻ thống trị trong tay nắm cường quyền, bị xoá bỏ, chỉ còn lại cái đẹp và tình tri kỉ. Tưởng như giữa họ là những đường thẳng song song vô chạm nhưng lại tồn tại một điểm gấp giao nhau: tấm lòng những con người yêu cái đẹp của nghệ thuật. Ranh giới xã hội đã bị xoá bỏ, đó là biểu hiện cho sự chiến thắng của cái đẹp trước cái xấu xa, cả cái cao cả trước sự hèn hạ.

Xem trước of 3Tiếp theo >

Bình luận & Đánh giá (3)



library_icon_grey.png Thêm share_icon_grey.png Chia sẻ

Đang đọc

Đề nghị