Chuong 8 Cơ cấu xã hội - giai cấp và Liên minh giai cap cn,nd,tt

Quá trình cách mạng xã hội chủ nghĩa là quá trình từng bước xoá bỏ 

cơ bản các quan hệ đối kháng giai cấp, hình thành một cơ cấu xã hội - giai 

cấp mới, trong đó liên minh giữa giai cấp công nhân với nông dân và trí 

thức là nền tảng của xã hội mới, chế độ mới. Trước khi xem xét vấn đề liên  

minh giai cấp, chúng ta cần phải nghiên cứu vấn đề rộng hơn, có tính chất 

hệ thống bao trùm hơn, đó là cơ cấu xã hội - giai cấp.

I. Cơ cấu xã hội - giai cấp trong quá trình xây dựng 

chủ nghĩa xã hội

1. Quan niệm về cơ cấu xã hội - giai cấp 

a) Cơ cấu xã hội và cơ cấu xã hội - giai cấp 

- Mỗi con người đều tồn tại trong mối quan hệ lệ thuộc, tác động lẫn 

nhau và sự tác động này không chỉ mang tính cá nhân mà còn mang tính 

cộng đồng. Cộng đồng xã hội là một bộ phận người có chung một số dấu 

hiệu, nguyên tắc. Tuỳ theo cách xác định các dấu hiệu, nguyên tắc mà 

người ta có thể xác định những cộng đồng với các tên gọi khác nhau (dân 

tộc, giai cấp, tập thể, đơn vị, nhóm hoạt động,...). Có hai loại cộng đồng: 

cộng đồng khách quan được hình thành một cách tự nhiên, không phụ 

thuộc vào ý muốn con người và cộng đồng chủ quan được hình thành từ ý 

đồ, mục đích của con người. 

- Cơ cấu xã hội là tất cả những cộng đồng người và toàn bộ các quan  

hệ xã hội do sự tác động lẫn nhau của các cộng đồng ấy tạo nên. Cơ cấu xã 

hội đề cập chủ yếu đến các cộng đồng được hình thành một cách khách  

quan, dựa trên các dấu hiệu tự nhiên như giai cấp, dân số, dân cư, nghề 

nghiệp, dân tộc, tôn giáo,... Từ đó, người ta có thể xem xét các loại hình cơ 

cấu xã hội tương ứng: cơ cấu xã hội - giai cấp, cơ cấu xã hội - dân số (với 

dấu hiệu nhân khẩu), cơ cấu xã hội - dân cư (với dấu hiệu cùng cư trú theo

107 

địa lý), cơ cấu xã hội - nghề nghiệp, cơ cấu xã hội - dân tộc, cơ cấu xã hội - 

tôn giáo,... Dưới góc độ chính trị - xã hội, môn học chủ nghĩa xã hội khoa 

học ở đây chỉ tập trung nghiên cứu vấn đề cơ cấu xã hội - giai cấp. 

Cơ cấu xã hội - giai cấp là hệ thống các giai cấp, tầng lớp xã hội và  

các mối quan hệ giữa chúng. Đó là các mối quan hệ về sở hữu, quản lý, địa 

vị chính trị - xã hội,... Cơ cấu xã hội - giai cấp vừa phản ánh sự tồn tại xã 

hội và vừa tác động lại sự phát triển của xã hội. C. Mác đã từng nói rằng: 

"lịch sử tất cả các xã hội tồn tại từ trước tới nay chỉ là lịch sử đấu tranh giai 

cấp" và V.I. Lênin cũng nói: kết cấu xã hội và chính quyền có nhiều biến 

đổi, nếu không tìm hiểu những biến đổi này thì không thể tiến được một 

bước trong bất kỳ lĩnh vực hoạt động nào. 

b) Vị trí của cơ cấu xã hội - giai cấp trong cơ cấu xã hội 

- Cùng một con người sẽ thuộc về nhiều cộng đồng người khác nhau 

theo các hình thức phân chia khác nhau (thuộc về một giai cấp, tầng lớp, 

một nhóm nghề nghiệp, một địa bàn cư trú, một tôn giáo hoặc không theo 

tôn giáo nào,...). Các loại hình của cơ cấu xã hội có mối quan hệ với nhau  

và tác động qua lại lẫn nhau. 

- Trong xã hội có giai cấp, thì cơ cấu xã hội - giai cấp là loại hình cơ 

bản và có vị trí quyết định nhất, chi phối các loại hình cơ cấu xã hội khác, 

vì trong quan hệ về mặt giai cấp của một xã hội quy định sự khác nhau về 

địa vị kinh tế, về quyền sở hữu tư liệu sản xuất, mối quan hệ xã hội giữa 

người với người trong hệ thống sản xuất, tổ chức lao động và phân phối thu 

nhập. ở các loại hình cơ cấu xã hội khác không có được các mối quan hệ 

quan trọng và quyết định trên đây. Từ đó cho thấy cơ cấu xã hội - giai cấp