باب اول : در بيان آنچه از طلوع صبح صادق تا بر آمدن آفتاب به عمل بايد آورد و آن در ضمن مقدمه اى و چند فصل سمت تفصيل مى يابد
مقدمه
بايد دانست كه نقله آثار، احاديث بسيار از ائمه اطهار - عليهم صلوات الله الملك الجبار - در بيان فضيلت اين وقت روايت كرده اند، و اين وقت را ساعت غفلت ناميده اند، چنانچه ما بين غروب آفتاب و بر طرف شدن شفق از جانب مغرب نيز به اين نام موسوم است ، و ان شاءالله تعالى در باب چهارم از اين كتاب بيان تسميه ساعتين مذكورتين به ساعت غفلت در ضمن دو حديث مذكور خواهد شد.
پس سزاوار آن است كه مكلف درين ساعت ، بيدارى را بر خواب غفلت اختيار نمايد، و از خواب كردن در اين وقت كه متضمن شامت و متكفل ندامت است احتراز كند. پس ‍خوشا حال آن سعادتمندى كه در وقت غفلت بيدار، و از خواب عقوبت هوشيار باشد، تا در سلك اولئك هم المفلحون منخرط گردد، و از جمله سعادتمندان شود. و نعم ما قيل :دچشم صاحب دولتان بيدار باشد صبحدم
عاشقان را ناله هاى زار باشد صبحدم

و ما اءحسن من قال :طرفه زمانى است دم صبحگاه
هم ورعش خوش بود و هم گناه

و رئيس المحدثين ابى جعفر محمد بن على بن بابويه القمى - قدس الله روحه - در كتاب ((من لايحضره الفقيه )) از امام الباطن و الظاهر امام محمد باقر (عليه السلام ) روايت كرده كه آن سرور به لفظ درر بار گوهر نثار فرموده اند كه :
نوم الغداه مشومه ، تطرد الرزق ، و تصفر اللون ، و تغيره ، و هو نوم كل مشؤ وم . ان الله تبارك و تعالى يقسم الارزاق ما بين طلوع الفجر الى طلوع الشمس ، فاياكم و تلك النومه .
خلاصه كلام بلاغت فرجام امام (عليه السلام ) آنكه : ((خواب كردن در وقت صبح متضمن شئامت و متكفل ندامت است ، و بنده را از روزى مقسوم و وظيفه معلوم محروم مى گرداند، و چهره را زرد مى گرداند، و تغيير گونه اصلى مى نمايد، و اين خواب كار هر شوم بى سعادت است . و بدرستى كه مقسم ارزاق از وقت طلوع فجر تا بر آمدن آفتاب عالمتاب ، ارزاق بندگان را قسمت مى كند، پس بر شما باد كه از آن خواب احتراز نمائيد كه خواب در وقت مذكور مورث آثار قبيحه ، و موسس امارات شنيعه است .))
و نيز رئيس المحدثين - قدس سره - در كتاب مذكور از ثامن ائمه هدى ابى - الحسن الرضا - عليه التحيه و الثنا - روايت نموده در تفسير آيه كريمه : فالمقسمات امرا(5) كه آنحضرت تفسير آيه مذكور را برين وجه نموده اند كه ((فرشتگان به امر ملك منان ارزاق بندگان را ما بين طلوع فجر تا بر آمدن آفتاب قسمت مى كنند، پس كسى كه در اين وقت به خواب رود از روزى خود خواب كرده است )) يعنى باعث حرمان شود از روزى مقدر. پس بهتر آنست كه مكلف در اين وقت به خواب نرود تا از رزق مقسوم آنروز محروم نماند.
و در روايت آمده است كه : نماز صبح را هم در سلك اعمال شب مى نويسند و هم در اعمال روز، چنانچه ثقه الاسلام محمد بن يعقوب بن اسحاق الكلينى - قدس الله روحه - در كتاب ((كافى )) از امام بحق ناطق جعفر بن محمد الصادق (عليه السلام ) روايت نموده اند كه : آنحضرت آيه وافى هدايه ((ان قرآن الفجر كان مشهودا(6))) را چنين تفسير نموده اند كه : ((نماز فجر مشهود و مشاهد فرشتگان شب و روز است كه هر كدام از اين دو طبقه آنرا جداگانه در صحيفه اعمال بنده ثبت مى نمايند. پس هر گاه بنده نماز صبح را در حين طلوع فجر ثانى كه عبارت از صبح صادق است بجاى آورد در صحيفه اعمال آن بنده دو مرتبه ثبت مى شود)).
مترجم مى گويد كه : ((آنچه اين حديث دلالت بر آن دارد كه نماز صبح مشهود ملايك ليلى و نهارى مى گردد و در دو صحيفه ثبت مى شود در طريق مخالف نيز روايت شده است چنانچه مصنف - طاب ثراه - در حاشيه اشاره به آن نموده است و گفته كه : فى حديث العامه ايضا: ان صلاه الصبح مشهود محضوره . قال فى ((النهايه )) : اءى تحضرها ملائكه الليل و النهار - انتهى .))
و درين مقام اشكالى است ، چه جمعى از علماء ما - اءنارالله برهانهم - از امام بحق ناطق جعفر بن محمد الصادق (عليها السلام ) روايت نموده اند كه : شخصى از علماى نصارى از پدر بزرگوار و والد عالى مقدار آنحضرت امام الباطن و الظاهر امام محمد باقر (عليه السلام ) سوال نمود كه كدام ساعت است كه نه از ساعات شب است و نه از ساعات روز؟ پس ‍آنحضرت در مقام جواب سائل در آمده فرمودند كه : ((ساعت مسئول عنه ما بين طلوع فجر است تا بر آمدن آفتاب .))
و كلام بلاغت انتظام امام (عليه السلام ) منافى آن چيزى است كه علماء ما - رضوان الله عليهم - نقل اجماع بر آن كرده اند كه نماز صبح از جمله نمازهاى روز است و گفته اند هيچكس خلاف در آن نكرده سواى سليمان بن مهران الاءعمش كه قائل به آن نشده است ، و نماز صبح را در سلك نمازهاى شب انتظام داده است ، و برين مدعا استدلال كرده است به قول حضرت رسالت (صلى الله عليه وآله ) كه آنحضرت فرموده اند: صلاه النهار عجماء، يعنى ((نمازهاى روز اخفاتى است )). و ظاهر است كه نماز صبح جهرى است پس ‍داخل نمازهاى شب باشد.
و نيز استدلال كرده اند برين مطلب به آنچه روايت كرده است رئيس المحدثين در كتاب ((من لايحضره الفقيه )) از امام جعفر صادق (عليه السلام ) من الملك الخالق كه آن سرور فرموده اند كه : ((حضرت پيغمبر (صلى الله عليه وآله ) در روز اصلا نماز نمى گذارده اند تا آفتاب زوال نمى كرده است )) پس نماز صبح داخل نمازهاى شب باشد نه نمازهاى روز، چه اگر داخل نمازهاى روزه بوده باشد حصرى كه از حديث فهم مى شود از حيله استقامت عارى خواهد بود.