مكاسب و متاجر - بيع
________________________________________
مكاسب و متاجر
عقد بيع
شرايط بيع
اقسام خيار وحكم آن
بيع مطلق چه چيزهايى راشامل مى شود؟
مسائل تحويل دادن و تحويل گرفتن جنس
نقد و نسيه
ربا
پيش خريدوشرايط آن
مرابحه و مواضعه و توليه
فروش ميوه جات
فروش حيوان
اقاله (بهم زدن معامله )
________________________________________
كتاب المكاسب و المتاجر
كسب و تجارت انواع بسيارى دارد كه ما همه آنها و مسائل متعلق را در طى چند كتاب ذكر مى كنيم ان شاء الله . مقدمة چند مسئله ايراد مى گردد.
مساءله 1 - كاسبى كردن با چيزى كه عين آن جنس است جائز است البته در عموميت مسئله به طورى كه همه انواع نجس را شامل شود اشكال است ، لكن احتياط در اين است كه خريد و فروش نشود و آن را بهاى جنس ‍ خريدارى شده قرار ندهد و اجرت در اجاره و عوض عملى در جعاله قرار نگيرد بلكه بر روى آنها هيچ يك از انواع معارضه ها صورت نگيرد حتى مهريه يا عوض خلع و امسال آن واقع نشود، بلكه بخشيدن آن و مال المصالحه قرار دادنش حتى در صلح بدون عوض جايزز نيست بلكه كاسبى كردن با آن حتى در صورتى كه داراى منفعت حلال و مورد استفاده باشد نيز جايز نيست مثل كود انسانى كه در زراعت استفاده مى شود، بله آب انگورى كه جوشيده و هنوز دو ثلث آن بخار نشده اگر نجسش بدانيم استشناء شده ، و همچنين تمام اقسام كافرموده حتى مرتد فكرى بنا بر اقوى استشناء شده و نيز سگ شكارى بلكه سگ گله و سگى كه زراعت و بستان و خانه را نگهبانى مى كند.
مساءله 2 - عين نجس هر چه كه باشد غير آن آنچه كه گفتيم معامله اش جايز است هرچند شرعا با آنها معامله اموال نمى شود لكن در عين حال براى كسى كه آن را در اختيار دارد و آن نجس در تحت استيلاى او است حق اختصاصى هست متعلق به او، و اين حق اختصاص يا ناشى از اين است كه او آن را فراهم كرده و يا اينكه قبل از آنكه مبدل به عين نجس است در اصل پاك بوده و مال بوده و يا منشاء ديگر نظير اينها مثلا حيوانى داشته مردار شده و يا انگورى داشته شراب شده ، و حق اختصاص قابل آن هست كه از راه ارث يا غير آن منتقل بديگرى شود و براى احدى جايز نيست كه بدون گرفتن عوض مورد مصالحه قرار دهد اما عوض قرار دادن آن خالى از اشكال نيست بلكه بعيد نيست كه جزء كاسبيهاى ممنوع باشد، بلكه اگر كسى به او پولى بپردازد در برابر اينكه او از آن نجس رفع يد كند و سپس بعد از آن كه صاحبش رفع يد كرد وى آن را به تصرف خود درآورد بى اشكال مى شود، نظير اينكه به كسى كه قبلا مكانى از مكانهاى مشترك نظير مسجد و مدرسه را حيازت كرده پولى بدهدتا او از آن مكان رفع يد كند بعد از رفع يد او وى در آن جا بنشيند.
مساءله 3 - اشكالى در جو از فروش اجزائى از بدن ميته كه حيات در آن حلول نمى كند نيست البته آن جزئى كه منفعت حلال و عقلائى داشته باشد مانند مو و پشم حيوان و بلكه شير آن ، اگر قائل به پاك بودن شير ميته باشيم ، ولى در جواز فروختن ميته پاك نظير ميته ماهى و امثال آن در صورتى كه خود و يا حتى روغن آن فائدهاى داشته باشد اشكال است كه احتياط ترك معامله آن است .
مساءله 4 - اشكالى در اين نيست كه فروختن كود حيوانى اگر منفعتى داشته باشد جائز است ، و اما نسبت به بولهاى پاك : اشكالى نيست در اينكه فروختن بول شتر ((كه در بعضى از موارد دواى سينه درد است )) جائز است ، و اما بول غير شتر در آن اشكال هست بعيد نيست در صورتى كه منفعت حلال و عقلائى داشته باشد جائز باشد.
مساءله 5 - اشكالى نيست در اينكه خريد و فروش چيز نجسى كه قابل پاك شدن است جايز است ، و همچنين است متنجسى كه قابل تطهير نيست منتهى در حال اختيار و باهمان حال نجاستش مى شود مورد استفاده قرار گيرد، مانند روغنى كه متنجس شده ((و خوردنش حرام است )) ولى مى شود كار نفت را از آن كشيد مثلا چراغ روغن سوز را با آن روشن كرد يا ديواره كشتى را با آن چرب كرده و يا با آن بضميمه گل متنجس رنگ ساخت و يا با روغن متنجس صابون ساخت ، و اما متنجسى كه قابل تطهير نيست و بهره مند شدن از آن موقوف به پاك بودن آن است نظير سكنجبين نجس ‍ شده و امثال آن خريد و فروش و معاوضه اش جائز نيست .
مساءله 6 - خريد و فروش پادزهر معجونى كه يكى از تركيبات آن گوشت افعى ((مار))باشد در صورتى كه ثابت نشده باشد كه آن افعى خون جهنده دارد و نيز گوشت افعى در ضمن تركيبات معجون مستهلك شده باشد كه غالبا و بلكه متعارف چنين است بى اشكال است و استعمال و استفاده بردن از آن جائز است ، و اما معجونى كه يكى از تركيبات آن شراب است خريدو فروشش جايزنيست زيرا نه تطهير آن ممكن است و نه بهره بردن از آن با وصف نجاستش در حال اختيار، چون معيار در جواز خريد و فروش جواز بهره گيرى از آن در حال اختيار است نه در حال اضطرار.
مساءله 7 - خريد و فروش گربه بدون اشكال و جائز است و بهائى كه خريدار مى گيرد حلال است ، اما ساير گوشتخواران ظاهرا جواز خريد و فروشش ‍ منوط بر اين است كه منفعتى حلال و عقلائى داشته باشد و همچنين است حشرات ، بلكه مسوخ ((مسخ شده )) نيز اگر منفعتى حلال و عقلائى داشته باشد همين حكم را دارد، پس معيار در جواز خريد و فروش همه انواع حيوانات همين داشتن منفعت حلال و عقلائى است بهمين جهت خريد و فروش همه انواع زالو كه خون فاسد بدن را مى مكد و نيز كرم ابريشم و زنبور عسل جايز است با اينكه همه اينها از حشراتند و همچنين خريد وفروش فيل كه هم از پشت آن براى باربرى استفاده مى شود و هم از استخوانش هرچند كه فيل را از مسوخ بدانيم .